Yönetim terimleri

48 terim

Adil kültür: Hata bildirimini teşvik eden, sistem kaynaklı hataları bireyi suçlamadan ele alırken bilerek alınan riskler ve pervasız davranışlar için hesap verebilirliği koruyan güvenlik kültürü. İnsan hatasına destek ve sistem iyileştirmesiyle, riskli davranışa koçlukla, pervasız davranışa disiplinle yanıt verilir. Çalışanlar hata ve ramak kala olayları korkmadan bildirdiğinde hasta güvenliği artar.
Aydınlatılmış onam: Hastanın önerilen girişimin amacı, yararları, riskleri ve alternatifleri hakkında anlayacağı biçimde bilgilendirildikten sonra özgür iradesiyle verdiği izin. Açıklama yapmak girişimi yapacak hekimin sorumluluğudur; hemşire hastanın bilgilendirildiğini ve anladığını, sedasyon altında olmadığını doğrular, onam formuna tanık olur ve anlamadığını fark ederse hekime bildirir. Hasta onamını her zaman geri çekebilir.
Barkodlu ilaç uygulaması: Uygulamadan önce hastanın kimlik bilekliğindeki ve her ilacın üzerindeki barkodun el terminaliyle okutulduğu, yanlış ilaç ya da yanlış zaman okutulduğunda hata mesajı veren güvenlik sistemi. Barkod okutmak ek bir güvenlik katmanıdır, iki kimlik doğrulayıcıyla hasta kimliğinin doğrulanmasının yerini tutmaz. Hata mesajı çıktığında hemşire bunu teknik sorun sayıp ilacı uygulamaz; durur ve nedenini araştırır.
Çatışma yönetimi: Ekip içinde ya da hasta ve ailelerle yaşanan görüş, değer veya çıkar çatışmalarını yapıcı biçimde ele alma. Kaçınma, uyma, rekabet, uzlaşma ve iş birliği başlıca stratejilerdir; kalıcı çözüm için genellikle iş birliği tercih edilir. Hemşire çatışmayı erken fark eder, kişiyi değil sorunu konuşur, etkin dinler ve gerektiğinde yöneticiden ya da arabulucudan destek ister.
e-Nabız: Sağlık Bakanlığının kişisel sağlık kaydı sistemi. Sağlık tesislerinin gönderdiği kayıtları kişinin kendisine, hekimlerine ve yetki verdiği kişilere açar; kişi tansiyon ya da kan şekeri gibi kendi ölçümlerini ekleyebilir ve güvenlik ayarlarıyla verilerini kimin görebileceğini kısıtlayabilir. Giriş e-Devlet ile ya da aile hekiminden alınan geçici şifreyle yapılır. Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik’e göre sağlık çalışanı verilere yalnızca verdiği hizmetin gerektirdiği ölçüde erişir.
Elektronik sağlık kaydı: Sağlık bilgilerini bakım ekibindeki yetkili kişilere anında ve güvenli biçimde ulaştıran, gerçek zamanlı, hasta merkezli dijital kayıt. Türkiye’de sağlık tesisleri kayıtlarını Sağlık Bakanlığının merkezî sağlık veri sistemine gönderir; kişi bunları e-Nabız’da görür. Elektronik kayıt yasal belgedir: hemşire yalnızca kendi değerlendirdiğini ve uyguladığını nesnel ve zamanında kaydeder, giriş bilgilerini kimseyle paylaşmaz.
Emir-komuta zinciri: Kurumdaki yetki ve sorumluluk hiyerarşisi; hasta güvenliğine ilişkin bir sorun çözülmediğinde hemşirenin konuyu sırasıyla üst kademelere taşırken izlediği yol. Örneğin güvensiz bir istem hekimle görüşülerek çözülemezse sorumlu hemşireye, ardından hemşirelik yönetimine ve gerekirse tıbbi yönetime iletilir. Hemşire her adımı ve aldığı yanıtı kaydeder.
Etik ilkeler: Sağlık bakımında kararlara yol gösteren temel ilkeler: özerkliğe saygı (hastanın kendi kararını verme hakkı), yararlılık (iyilik yapma), zarar vermeme, adalet (kaynakların hakça dağıtımı), sadakat (verilen sözü tutma) ve doğruluk (dürüstlük). İlkeler çatıştığında etik ikilem ortaya çıkar; hemşire meslek etik kodlarına başvurur ve gerektiğinde etik kuruldan destek ister.
Genel sağlık sigortası: 5510 sayılı Kanun’a göre kişilerin öncelikle sağlığının korunmasını, sağlık riskleriyle karşılaştıklarında da harcamaların finansmanını sağlayan sigorta; Türkiye’de ikamet edenleri kapsar ve SGK tarafından yürütülür. Koruyucu hizmetler, muayene, tetkik, tedavi ve ilaçlar karşılanır. 18 yaşından küçükler, acil durumlar, iş kazası ve meslek hastalığı ile bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar gibi durumlarda prim ödeme koşulları aranmaz; aile hekimi muayeneleri ve kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetlerinden katılım payı alınmaz.
Gizlilik: Hastaya ait sağlık bilgilerinin yalnızca bakıma katılan ve bilmesi gereken kişilerle paylaşılması yükümlülüğü. Bilgiler hastanın izni ya da yasal zorunluluk olmadan aileye, işverene veya kamuya açıklanmaz; koridorda, asansörde ya da sosyal medyada hasta konuşulmaz. Türkiye'de sağlık verileri Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında özel nitelikli kişisel veridir; ABD'de HIPAA uygulanır.
Güven aralığı: Evrendeki gerçek değerin bulunmasının olası olduğu değer aralığı; araştırma pek çok kez yinelenseydi %95 güven aralıklarının %95’i gerçek değeri içerirdi. Dar aralık kesin bir tahmini gösterir ve örneklem büyüdükçe aralık daralır. Aralık etkisizlik değerini (fark için 0, odds oranı ya da göreli risk gibi oranlar için 1) içeriyorsa sonuç istatistiksel olarak anlamlı değildir.
Güvenli cerrahi kontrol listesi: DSÖ'nün ameliyathanede hata ve komplikasyonları azaltmak için geliştirdiği üç aşamalı kontrol listesi: anestezi öncesi (giriş: kimlik, işlem, taraf işareti, onam, alerjiler), cilt kesisi öncesi (mola: ekip tanışması, doğru hasta, doğru işlem, doğru taraf) ve hasta ameliyathaneden çıkmadan önce (çıkış: sayımlar, numuneler, sorunlar). Türkiye'de Sağlıkta Kalite Standartları kapsamında uygulanır.
Hasta devir teslimi: Hastanın bakım sorumluluğunun ve bilgilerinin vardiya değişiminde ya da transferde bir sağlık çalışanından diğerine aktarılması. İletişim hataları advers olayların önemli bir nedeni olduğundan SBAR veya I-PASS gibi yapılandırılmış araçlarla, mümkünse hasta başında ve hastanın katılımıyla yapılır. Bekleyen işlemler, riskler ve son değişiklikler mutlaka aktarılır; devralan kişiye soru sorma fırsatı verilir.
Hasta hakları: Hastanın sağlık hizmeti alırken sahip olduğu haklar: bilgi alma, saygı görme, mahremiyet ve gizlilik, tedaviyi kabul ya da reddetme, kurum ve hekim seçme, başvuru ve şikâyet hakkı gibi. Türkiye'de 1998 tarihli Hasta Hakları Yönetmeliği ile güvence altındadır. Hemşire bu haklara uyar, hastayı hakları konusunda bilgilendirir ve ihlal durumunda savunuculuk yapar.
Hasta savunuculuğu: Hemşirenin hastanın haklarını, isteklerini ve çıkarlarını koruması ve gerektiğinde onun adına sesini yükseltmesi. Hastanın yeterli bilgi almasını sağlamak, kararlarına saygı gösterilmesini desteklemek, güvensiz bir uygulamayı ya da istemi sorgulamak ve sorunu uygun yönetim kademesine taşımak savunuculuk örnekleridir.
Hemşirelik bilişimi: Bilgi ve iletişim teknolojilerinin hemşirelikte iletişim kurmak, bilgiyi yönetmek, hataları azaltmak ve karar vermeyi desteklemek için kullanılması. Elektronik sağlık kaydı, barkodlu ilaç uygulaması, klinik karar destek sistemleri, uzaktan sağlık hizmeti ve e-Nabız bu alana girer. Hemşire verileri doğru ve zamanında girer, teknolojiyi klinik yargısının yerine değil yanında kullanır ve kişisel sağlık verilerini korur.
Hemşirelik kayıtları: Hemşirenin değerlendirme, girişim ve hasta yanıtlarını doğru, nesnel, zamanında ve okunaklı biçimde kaydetmesi. Kayıt; ekip içi iletişimin, bakımın sürekliliğinin ve yasal korumanın temelidir: kaydedilmeyen iş yapılmamış sayılır. Kişisel yorum yerine gözlenen bulgular yazılır, yalnızca onaylı kısaltmalar kullanılır; hatalı kayıt silinmez, üzeri tek çizgiyle çizilip düzeltilir ve imzalanır.
Hemşirelik sınıflandırma sistemleri: Hemşirelik tanılarını, girişimlerini ve sonuçlarını ortak bir dille adlandırıp kodlayan sistemler: tanılar için NANDA-I, girişimler için NIC (Hemşirelik Girişimleri Sınıflaması), sonuçlar için NOC (Hemşirelik Sonuçları Sınıflaması) ve Uluslararası Hemşireler Konseyinin geliştirdiği, DSÖ’nün uluslararası sınıflamalar ailesine kabul ettiği ICNP. Elektronik kayıtta hemşirelik bakımını karşılaştırılabilir ve ölçülebilir kılar. NCLEX belirli NANDA-I tanılarının bilgisini sınamaz.
Hemşirenin görev, yetki ve sorumlulukları: Hemşirenin eğitimi ve yasal düzenlemeler çerçevesinde yapabileceği uygulamaların sınırı. Türkiye'de 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu ve Hemşirelik Yönetmeliği görev, yetki ve sorumlulukları tanımlar; ABD'de her eyaletin hemşirelik uygulama yasası belirler. Hemşire yasal yetki alanı dışındaki işleri yapmaz, yetkin olmadığı bir görevi üstlenmeden önce eğitim ve denetim ister.
İhmal ve malpraktis: İhmal, makul ve dikkatli bir hemşirenin aynı koşullarda vereceği bakımın verilmemesi ya da yanlış verilmesidir; bir meslek mensubunun ihmali hastaya zarar verdiğinde malpraktisten (tıbbi uygulama hatası) söz edilir. Hukuki sorumluluk için genellikle bakım yükümlülüğü, bu yükümlülüğün ihlali, zarar ve ihlal ile zarar arasında nedensellik aranır. Standartlara uygun bakım ve doğru kayıt hemşireyi korur.
Kalite iyileştirme: Bakım süreçlerini ve hasta sonuçlarını veriye dayalı olarak sürekli iyileştirmeye yönelik sistematik çalışmalar. En bilinen yöntemler PUKÖ (Planla, Uygula, Kontrol et, Önlem al; PDCA) döngüsü ve ona çok yakın PDSA döngüsüdür: küçük değişiklikler denenir, sonuçlar ölçülür, başarılı olanlar yaygınlaştırılır. Basınç yarası, düşme ve kateter enfeksiyonu oranları sık izlenen hemşirelik kalite göstergeleridir. Türkiye'de Sağlıkta Kalite Standartları (SKS) bu çalışmalara çerçeve sağlar.
Kanıta dayalı uygulama: Klinik kararlarda en iyi güncel araştırma kanıtlarının hemşirenin klinik deneyimi ve hastanın değerleri ve tercihleriyle birleştirilmesi. Süreç; klinik soruyu (ör. PICO formatında) oluşturma, kanıtı arama, eleştirel değerlendirme, uygulamaya aktarma ve sonuçları değerlendirme adımlarından oluşur. Sistematik derlemeler ve randomize kontrollü çalışmalar kanıt hiyerarşisinin üst basamaklarındadır.
Ki-kare testi: İki kategorik değişken arasında ilişki olup olmadığını sınayan test; bir tablodaki gözlenen sayılar, ilişki olmasaydı beklenecek sayılarla karşılaştırılır. Örneğin basınç yarası görülmesinin (var-yok) iki yatak tipi arasında farklı olup olmadığı. Ortalamaları değil sayıları kullanır. Beklenen sayılar çok küçükse Fisher’in kesin testi kullanılır.
Kişisel sağlık verilerinin korunması: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na (KVKK) göre sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir ve işlenmeleri yasaktır; 2024’te değişen 6. maddeye göre yalnızca kanunda sayılan durumlarda işlenebilir: açık rıza ya da sır saklama yükümlülüğü altındaki kişilerce koruyucu hekimlik, teşhis, tedavi ve bakım ile sağlık hizmetlerinin planlanması ve finansmanı için gerekli olması gibi. Veri sorumlusu hukuka aykırı erişimi önleyecek tedbirleri alır. Hemşire veriye yalnızca bakım için gerektiği kadar erişir ve ihlali hemen bildirir.
Klinik karar destek sistemi: Elektronik kayıtla birlikte çalışan, protokole göre uyarı ve hatırlatma veren, kontrol listeleri sunan ve kişileri risk düzeyine göre tarayan yazılım: ilaç alerjisi ya da etkileşim uyarısı, yanlış hasta ya da yanlış ilaç barkodu okutulduğunda çıkan hata mesajı, risk puanı hesaplayıp girişim hatırlatan formlar gibi. Uyarı klinik yargının yerini tutmaz; hemşire uyarıyı “teknik sorun” sayıp geçmez, durur, nedenini araştırır ve gerekirse hekime ya da eczacıya danışır.
Kök neden analizi: Ciddi bir advers olay ya da ramak kala durumdan sonra, bireysel hatadan çok olaya zemin hazırlayan sistem ve süreç etkenlerini bulmak için ekipçe yapılan yapılandırılmış inceleme. Ne olduğu, neden olduğu ve tekrarının nasıl önleneceği sorulur; balık kılçığı diyagramı ve "5 neden" gibi araçlar kullanılır. İnceleme, uygulanabilir bir eylem planı ve izlemle tamamlanır.
Korelasyon: İki sayısal değişken arasındaki doğrusal ilişkinin yönü ve gücü. Pearson r (sıralı ya da çarpık verilerde Spearman rho) −1 ile +1 arasında değişir: işaret yönü, büyüklük gücü gösterir; 0 doğrusal (Spearman’da monoton) ilişki olmadığı anlamına gelir. Regresyon analizi bir sonucu bir ya da daha fazla değişkenle modeller ve karıştırıcı etkenlere göre düzeltme yapar. Korelasyon nedenselliği kanıtlamaz; ikisini de üçüncü bir değişken açıklayabilir.
Liderlik stilleri: Liderin ekibi yönlendirme biçimleri: otokratik (kararları tek başına verir; acil durumlarda etkilidir), demokratik ya da katılımcı (ekibin görüşünü alır), serbest bırakıcı (az müdahale eder), dönüşümcü (ortak bir vizyonla ilham verir ve ekibi geliştirir) ve hizmetkâr liderlik. Hemşirelikte dönüşümcü liderlik iş doyumu ve daha iyi hasta sonuçlarıyla ilişkilidir; iyi lider tarzını duruma göre uyarlar.
Merkezi eğilim ölçüleri: Bir veri setinin tipik değerini özetleyen ölçüler: aritmetik ortalama (değerlerin toplamının sayılarına bölümü; uç değerlerden etkilenir), ortanca ya da medyan (sıralanmış verilerin ortasındaki değer) ve tepe değer ya da mod (en sık görülen değer). Hastanede kalış süresi gibi çarpık verilerde ortanca, kategorik verilerde tepe değer ya da yüzdeler raporlanır.
Normal dağılım: Simetrik, çan biçimli dağılım; ortalama, ortanca ve tepe değer merkezde birbirine eşittir. Değerlerin yaklaşık %68’i ortalamanın ±1, %95’i ±2 ve %99,7’si ±3 standart sapması içinde yer alır. Çarpık dağılımda değerler bir yana uzanır; sağa çarpıklıkta ortalama ortancanın üstündedir. Parametrik testler yaklaşık normal dağılım varsayar; çarpık verilerde parametrik olmayan testler kullanılır.
Olay bildirimi: Hastaya zarar veren ya da verebilecek olayların (ilaç hataları, düşmeler, ramak kala olaylar gibi) kurumun güvenlik raporlama sistemine bildirilmesi. Amaç suçlu bulmak değil, sistem sorunlarını belirleyip tekrarını önlemektir; Türkiye'de Sağlık Bakanlığının Güvenlik Raporlama Sistemi kullanılır. Hemşire olayı nesnel olarak bildirir; bildirim formu hasta dosyasına konmaz, dosyaya yalnızca olay ve verilen bakım kaydedilir.
Ölçme düzeyleri: Verilerin taşıdığı bilgiye göre dört düzeyi: sınıflama (nominal; sırasız kategoriler, örneğin kan grubu), sıralama (ordinal; sıralı ama aralıkları eşit olmayan kategoriler, örneğin basınç yarası evresi), eşit aralıklı (aralıklar eşit, gerçek sıfır yok, örneğin °C ile sıcaklık) ve oranlı (gerçek sıfırı olan, örneğin ağırlık ya da kalp hızı). Ölçme düzeyi hangi özet istatistiğin ve hangi testin kullanılacağını belirler.
Önceliklendirme: Birden fazla hasta ya da gereksinim olduğunda hangisine önce yanıt verileceğine karar verme. Sık kullanılan çerçeveler: hava yolu, solunum ve dolaşım (ABC); Maslow'un gereksinimler hiyerarşisinde fizyolojik ve güvenlik gereksinimlerinin önceliği; akut ve beklenmedik değişikliklerin kronik ve beklenen bulgulardan önce ele alınması. Hayatı tehdit eden durum her zaman önce gelir.
Örnekleme: Araştırmanın hakkında bilgi edinmek istediği evrenden, incelenecek bölümün (örneklem) seçilmesi. Olasılıklı örneklemede her bireyin seçilme olasılığı bilinir (basit rastgele, sistematik, tabakalı, küme); kolayda ya da amaçlı örnekleme gibi olasılıksız yöntemler yanlılığa daha açıktır. Sonuçlar ancak temsil edici bir örneklemden evrene genellenebilir; örneklem büyüdükçe örnekleme hatası küçülür.
p değeri: Sıfır hipotezi doğru olsaydı gözlenen kadar ya da daha uç sonuçların elde edilme olasılığı. Önceden seçilen anlamlılık düzeyinin (alfa, genellikle 0,05) altındaysa sonuç istatistiksel olarak anlamlı kabul edilir. p değeri bir hipotezin doğru olma olasılığı değildir ve etkinin büyüklüğünü ya da klinik önemini göstermez; bunun için etki büyüklüğüne ve güven aralığına bakılır.
PICO soru formatı: Kanıt aramasını kolaylaştırmak için klinik soruyu dört öğeyle yapılandırma yöntemi: P (hasta ya da topluluk), I (girişim), C (karşılaştırma) ve O (sonuç); zaman öğesi eklendiğinde PICOT olur. Örnek: "Ameliyat sonrası yetişkin hastalarda (P) erken mobilizasyon (I), yatak istirahatine (C) göre derin ven trombozu sıklığını (O) azaltır mı?"
Sağlık Bakanlığı: Türkiye’de sağlık hizmetlerinden sorumlu bakanlık. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne göre halk sağlığını korur ve geliştirir, hastalık risklerini azaltır; teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerini yürütür; uluslararası halk sağlığı risklerinin ülkeye girmesini önler; ilaç ve tıbbi cihazların güvenli ve kaliteli biçimde sunulması için çalışır; sağlık insan gücünün dengeli dağılımını ve sağlık kuruluşlarının ülke çapında planlanmasını yürütür. Sağlık tesislerini ruhsatlandırır ve basamaklandırır.
Sağlık politikası: Bir toplumda sağlıkla ilgili hedeflere ulaşmak için kamu kurumlarının aldığı kararlar, yaptığı planlar ve yürüttüğü uygulamalar: yasalar, yönetmelikler, programlar ve kaynakların dağıtımı. Türkiye’de sağlık hizmetlerini planlamak, düzenlemek ve sunmak Sağlık Bakanlığının, genel sağlık sigortasını yürütmek Sosyal Güvenlik Kurumunun görevidir. Hemşire hastalarının, mesleğinin ve toplumun gereksinimlerini meslek örgütleri, kurullar ve kurum içi politika çalışmaları aracılığıyla karar vericilere taşıyarak politikaların belirlenmesinde ve uygulanmasında rol alır.
SBAR iletişim tekniği: Sağlık çalışanları arasında, özellikle hekime hasta durumu bildirilirken kullanılan yapılandırılmış iletişim tekniği: Durum (Situation), Öykü (Background), Değerlendirme (Assessment) ve Öneri (Recommendation). Önemli bilginin atlanmasını önler, iletişimi kısa ve net kılar. Hemşire aramadan önce son yaşam bulgularını, ilaçları ve laboratuvar sonuçlarını hazırlar; aldığı istemi geri okuyarak doğrular.
Sıfır hipotezi: Gruplar arasında fark ya da değişkenler arasında ilişki olmadığını öne süren hipotez (H0); örneğin yeni bir ağız bakımı protokolünün pnömoni hızını değiştirmediği. Alternatif hipotez (H1) fark ya da ilişki olduğunu söyler. İstatistiksel test, verilerin H0’ı reddetmeye yetecek kanıt sağlayıp sağlamadığını değerlendirir. H0’ın reddedilememesi etkinin olmadığını kanıtlamaz; çalışma etkiyi saptayamayacak kadar küçük olabilir.
Sosyal Güvenlik Kurumu: Türkiye’de sosyal sigortaları ve genel sağlık sigortasını yürüten kamu kurumu. 2006’da 5502 sayılı Kanun’la kuruldu; Sosyal Sigortalar Kurumu, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı onun çatısında birleşti. 5510 sayılı Kanun’a göre primleri toplar, sağlık hizmetlerini sağlık hizmeti sunucularıyla yaptığı sözleşmelerle satın alıp bedelini öder, emeklilik ile iş kazası ve meslek hastalığına bağlı hakları yürütür. İşveren iş kazalarını SGK’ya bildirir.
Standart sapma: Değerlerin ortalama çevresinde ne kadar yayıldığını gösteren ölçü; değerlerin ortalamadan tipik uzaklığıdır. Küçük standart sapma değerlerin ortalamaya yakın toplandığını, büyük standart sapma geniş yayıldığını gösterir. Ortalamayla birlikte raporlanır; çarpık verilerde ise ortancayla birlikte çeyrekler arası açıklık (değerlerin ortadaki %50’si) kullanılır. Normal dağılımda değerlerin yaklaşık %95’i ortalamanın ±2 standart sapması içindedir.
t testi: Yaklaşık normal dağılan sayısal verilerde iki ortalamayı karşılaştıran parametrik test. Bağımsız örneklem t testi iki ayrı grubu, eşleştirilmiş t testi aynı kişilerdeki iki ölçümü (önce-sonra) karşılaştırır; üç ya da daha fazla grup için varyans analizi (ANOVA) kullanılır. Veriler çarpık ya da sıralı ise Mann-Whitney U, Wilcoxon ya da Kruskal-Wallis gibi parametrik olmayan testler seçilir.
Tip I ve tip II hata: Hipotez testinin iki hata türü. Tip I hata (alfa), doğru olan sıfır hipotezini reddetmektir: etki yokken var demek (yalancı pozitif). Tip II hata (beta), yanlış olan sıfır hipotezini reddedememektir: gerçek bir etkiyi kaçırmak (yalancı negatif). İstatistiksel güç, gerçek bir etkiyi saptama olasılığıdır ve örneklem büyüdükçe artar; araştırmadan önce güç analiziyle gereken örneklem büyüklüğü kestirilir.
Triyaj: Acil serviste hastaların geliş sırasına göre değil, durumlarının aciliyetine göre önceliklendirilmesi. Türkiye'de acil servislerde kırmızı, sarı ve yeşil alan esasına dayanan renk kodlu triyaj uygulanır. Hayatı tehdit eden durumlar hemen değerlendirilir.
Tükenmişlik: Başarıyla yönetilemeyen kronik iş stresinden kaynaklanan ve DSÖ'nün ICD-11'de mesleki bir olgu olarak tanımladığı durum: enerji tükenmesi ya da bitkinlik, işe karşı zihinsel uzaklaşma veya olumsuz tutum ve mesleki etkinlikte azalma ile belirlenir. Hemşirelerde yüksek iş yükü, yetersiz personel ve etik sıkıntı riski artırır. Yeterli dinlenme, akran desteği, sağlıklı çalışma ortamı ve kurumsal önlemler korunmaya yardımcı olur.
Uzaktan sağlık hizmeti: Sağlık hizmetinin dijital teknolojilerle uzaktan sunulması: görüntülü ya da sesli görüşme, uzaktan izlem, sağlık verilerinin sağlık çalışanına iletilmesi. Türkiye’de 2022 tarihli yönetmeliğe göre yalnızca Bakanlıktan uzaktan sağlık hizmeti izni almış tesislerde, Bakanlıkça tescil edilmiş güvenli bir sistemle verilir: kişinin kimliği doğrulanır; uzaktan hizmetin yüz yüze hizmetin yerini tutmadığı ve acil durumda en yakın acil servise gidilmesi gerektiği anlatılır; iki tarafın açık rızası olmadan ses ya da görüntü kaydı alınmaz.
Yetki devri: Hemşirenin kendi sorumluluğundaki bir görevi, sonuçtan sorumluluğunu sürdürerek yetkin başka bir sağlık çalışanına aktarması. Beş doğrusu: doğru görev, doğru koşul, doğru kişi, doğru yönlendirme ve iletişim, doğru denetim ve değerlendirme. Değerlendirme, hemşirelik tanısı, hasta eğitimi ve stabil olmayan hastanın bakımı gibi hemşirelik muhakemesi gerektiren işler devredilmez. Türkiye'de görev ve yetkiler Hemşirelik Yönetmeliği ile belirlenir.